Akcja eko-Edukacja: Dzicy lokatorzy pod ochroną!

Ptaki zakładają gniazda nie tylko na parapetach, balkonach czy w otworach wentylacyjnych lub kominach, ale też w szczelinach między płytami, cegłami, pod parapetami, wewnątrz stropodachów, na strychach itp. Ptasie gniazda można spotkać w budynkach w okresie lęgowym, który ustawowo przypada od 1 marca do 15 października, chociaż gołębie miejskie wyprowadzają lęgi przez cały rok, nawet podczas łagodnych zim. Ptaki wykorzystują też różne nisze w zabudowaniach na miejsca odpoczynku albo schronienia w złą pogodę lub zimą.

W budynkach zamieszkują też różne gatunki ssaków: kuny, łasice, popielice, wiewiórki, nietoperze. Wiewiórki mogą robić na niskich budynkach swoje gniazda rozrodcze lub  zimowe spiżarnie, gromadząc w nich orzechy i żołędzie. Nietoperze zakładają na strychach kolonie rozrodcze, gdzie samice rodzą i odchowują swoje młode w okresie wiosenno-letnim. W zimie nietoperze hibernują na stropodachach, klatkach schodowych, strychach, w piwnicach i innych pomieszczeniach użytkowych (suszarnie, wózkownie itp.). Nietoperze często korzystają też z kominów wentylacyjnych i różnych szczelin w budynkach jako schronień tymczasowych. Zajmują takie zakamarki w okresie migracji lub w sezonie godowym (jesienią). Chowają się w nich również na dzienny spoczynek. Nietoperz potrafi zmieścić się w szczelnie szerokości 1 cm, dlatego każda szpara tej wielkości powinna być traktowana jako potencjalne miejsce występowania tych zwierząt. W zabudowaniach ludzkich spotyka się najczęściej borowce wielkie, mroczaki posrebrzane, mroczki późne i pozłociste, nocki duże, różne gatunki karlików, gacków i in.

Najczęstszym zagrożeniem dla wszystkich gatunków zamieszkujących zabudowania jest niszczenie ich gniazd albo legowisk w trakcie prac remontowych lub termomodernizacyjnych. Prawie wszystkie gatunki ptaków oraz nietoperze objęte są w Polsce ochroną gatunkową na mocy Ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. i Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Artykuł 52, ust. 1 Ustawy o ochronie przyrody zabrania względem gatunków chronionych m.in.: umyślnego zabijania, okaleczania lub chwytania; niszczenia ich jaj, postaci młodocianych lub form rozwojowych; niszczenia siedlisk lub ostoi, będących ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania; niszczenia gniazd, zimowisk lub innych schronień; uniemożliwiania dostępu do schronień; płoszenia lub niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu młodych, lub w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących; przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca itp. Remont budynku powinien być zaplanowany z odpowiednim (najlepiej dwuletnim) wyprzedzeniem. W tym czasie (poprzedzającym prace remontowe) należy wykonać ocenę ornitologiczną/chiropterologiczną. Ocenę tę należy wykonywać w sezonie występowania zwierząt w budynku, które mogą go zasiedlać, np. ocenę ornitologiczną wykonujemy podczas sezonu lęgowego ptaków. Następnie inwestor musi zdobyć wszelkie pozwolenia, w tym z Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska na ewentualnie zniszczenie siedlisk występowania chronionych gatunków zwierząt. Kolejnym etapem przygotowań do remontu powinno być zabezpieczenie budynku przed jego ponownym zasiedleniem przez zwierzęta (np. przez ptaki w okresie wiosennym). Następnie podczas remontu należy zrekompensować zwierzętom utracone siedliska, np. poprzez wieszanie budek lęgowych dla ptaków czy schronień dla nietoperzy. Wszystkie te działania – od oceny zasiedlenia poczynając, przez zabezpieczanie budynku, po prace remontowe i kompensację przyrodniczą – muszą być wykonywane pod nadzorem specjalisty (ornitologa/chiropterologa). Działania podjęte z wyprzedzeniem zagwarantują ograniczenie strat finansowych zarządcy, konsekwencji prawnych, jak i negatywnych skutków dla przyrody.

Naruszenie prawa dotyczącego ochrony dzikich zwierząt i miejsc ich występowania zagrożone jest karą aresztu, więzienia lub grzywny. Jeśli widzisz w rejonie prac  remontowych budynku wyrzucone gniazda ptasie, pisklęta, nietoperze i inne oznaki niszczenia gniazd ptaków lub legowisk ssaków – powiadom odpowiednie służby, dzwoń na policję!

Opracowanie artykułu Joanna D. Wójcik, Fundacja Dzika Klinika – Centrum Pomocy dla Dzikich Zwierząt, w ramach zadania „Ochrona różnorodności biologicznej ekosystemów zurbanizowanych – platforma edukacyjna – VI edycja wirtualna”, współfinansowanego ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie. Autorka infografiki – Justyna Kierat.