Tysiące zachorowań rocznie
Dane Krajowego Rejestru Nowotworów pokazują, że tylko w 2023 roku diagnozę raka szyjki macicy usłyszało blisko 2,4 tys. Polek, w tym 172 mieszkanki Małopolski. W tym samym czasie raka prącia rozpoznano u 275 mężczyzn w kraju, w tym u 19 w regionie. Nowotwór odbytu wykryto u 376 osób, z czego 33 przypadki dotyczyły Małopolski.
Najlepszą formą profilaktyki są szczepienia przeciw HPV. Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje program powszechnych szczepień dla dzieci w wieku 9–14 lat. W programie dostępne są szczepionki dwuwalentne i dziewięciowalentne – o wyborze decyduje rodzic. Pełny schemat obejmuje dwie dawki.
Aby zaszczepić dziecko, wystarczy skontaktować się z przychodnią podstawowej opieki zdrowotnej. Nastolatki w wieku 14–18 lat, które nie zostały objęte programem powszechnym, mogą bezpłatnie otrzymać szczepionkę dwuwalentną z listy bezpłatnych leków dla dzieci. W tym przypadku konieczna jest recepta od lekarza, odbiór preparatu w aptece i umówienie wizyty w przychodni.
Osoby dorosłe również mogą skorzystać z refundacji – po 18. roku życia koszt szczepionki dwuwalentnej jest pokrywany w 50 procentach. Dorośli mogą zaszczepić się także w aptekach; koszt podania preparatu przez farmaceutę finansuje NFZ.
Z danych Centrum e-Zdrowia wynika, że w Małopolsce przeciw HPV zaszczepiło się już blisko 73 tys. osób z roczników 2006–2016, w tym 44,4 tys. dziewczynek i 28,4 tys. chłopców. Najwięcej zaszczepionych jest w Krakowie oraz w powiatach krakowskim, chrzanowskim i wielickim.
Nowoczesna diagnostyka dla kobiet
Drugim filarem profilaktyki raka szyjki macicy są regularne badania. Program profilaktyczny obejmuje kobiety w wieku 25–64 lata i opiera się na nowoczesnej ścieżce diagnostycznej – teście HPV HR z genotypowaniem, a w razie potrzeby także cytologii na podłożu płynnym.
Test wykrywa materiał genetyczny wirusa o wysokim ryzyku onkogennym. Jeśli wynik jest negatywny, kolejne badanie wystarczy wykonać po pięciu latach. W przypadku wyniku dodatniego z tej samej próbki wykonywana jest cytologia płynna.
Na badanie nie jest potrzebne skierowanie. Wystarczy umówić wizytę w poradni ginekologicznej współpracującej z NFZ lub w wybranym gabinecie położnej POZ. Rejestracja możliwa jest także przez Internetowe Konto Pacjenta oraz aplikację mojeIKP.
Międzynarodowy Dzień Świadomości HPV to dobry moment, by podjąć decyzję o szczepieniu dziecka lub wykonać badania profilaktyczne. To inwestycja w zdrowie, która może uchronić przed poważną chorobą w przyszłości.
