W uroczystościach uczestniczyli: zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, I wicewojewoda małopolski Ryszard Pagacz, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie dr hab. Filip Musiał, pełnomocnik Dyrektora Generalnego Służby Więziennej do spraw edukacji prawnej i proobronnej młodzieży Kajetan Rajski, reprezentujący wiceministra sprawiedliwości Michała Wosia.
– Jeśli państwo ma być silne, to jego fundamentem musi być wolność. To z niej rodzi się niepodległość i suwerenność. To w niej wyraża się narodowa tożsamość. To przez nią przenika pomyślność obywateli i zabezpieczenie dla przyszłych pokoleń. Wolność jest najwyższą wartością i największym skarbem, który trzeba chronić i o który trzeba się troszczyć. Na przestrzeni ponad tysiącletnich dziejów naszej Ojczyzny dali temu wyraz nasi przodkowie. Nie było im obojętne, czy Polska będzie wolna czy zniewolona; czy będzie niepodległa, czy zależna; czy będzie miała suwerenne władze, czy znajdzie się pod wpływem obcych państw. Nie było to też obojętne Irenie Odrzywołek. Losy jej życia dowodzą bezgranicznego oddania Ojczyźnie – napisał w odczytanym przez wicewojewodę Ryszarda Pagacza liście wojewoda małopolski Łukasz Kmita.
Pogrzeb młodej bohaterki powojennej Polski rozpoczął się uroczystą mszą świętą w kościele pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny przy ulicy Rakowickiej w Krakowie. Następnie kondukt żałobny przeszedł ulicami Rakowicką i Prandoty na miejsce wiecznego spoczynku zmarłej.
Szczątki Ireny Odrzywołek odnaleziono we wrześniu 2019 r. podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych przez IPN na cmentarzu komunalnym przy ul. Panewnickiej w Katowicach. Dziś, przy udziale wojskowej asysty honorowej, spoczęły one w Kwaterze Wojennej Żołnierzy Podziemia Niepodległościowego 1939-1963.
– Irena Odrzywołek nie dożyła dwudziestych pierwszych urodzin. Była młodą kobietą, przed którą życie stało otworem. Tęskniła bardzo za wolną i niepodległą Polską. Ta tęsknota była jednak w poprzek komunistycznym władzom, programowo nastawionym na zniewolenie obywateli i na zapomnienie o takich, jak ona. Wrogość względem niepodległościowego podziemia była tak duża, że Irena Odrzywołek nie mogła liczyć na godny pochówek i ostatnie pożegnanie bliskich. Dziś czynimy zadość temu haniebnemu zaniedbaniu, składając jej doczesne szczątki na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Chcemy przywrócić o niej pamięć, z której przez lata PRL-u była odarta. Niech jej patriotyczna postawa zobowiązuje nas do troski o wolność, w której upatrujemy trwały fundament naszego państwa – napisał wojewoda Łukasz Kmita.
Za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej prezydent Andrzej Duda przyznał pośmiertnie Irenie Odrzywołek Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. W imieniu prezydenta I wicewojewoda małopolski Ryszard Pagacz przekazał odznaczenie na ręce siostrzenicy.
– Aby zorganizować bunt w krakowskim, ubeckim więzieniu w 1946 r., Irena Odrzywołek sprzedała swoją biżuterię. Po udanej akcji ukrywała się, jednak wkrótce została schwytana i zamordowana. Jest jedną z wielu kobiet, które bohatersko zdały egzamin z patriotyzmu i ofiarności. Dzięki osobom takim jak Irena Odrzywołek dziś możemy żyć w wolnej i niepodległej Polsce. Dziś oddajemy jej należne honory, chowając jej szczątki w godnym jej osoby miejscu. Cytując za Janem Kochanowskim: „A jeśli komu droga otwarta do nieba; tym, co służą ojczyźnie”. Niech pamięć o jej dokonaniach dla naszego kraju pozostanie żywa w świadomości dzisiejszego i następnych pokoleń – mówi I wicewojewoda małopolski Ryszard Pagacz.
*
Irena Odrzywołek urodziła się 20 grudnia 1925 r. w Byczynie w powiecie chrzanowskim. Po zakończeniu okupacji niemieckiej rozpoczęła pracę w tzw. więzieniu św. Michała przy ul. Senackiej 3 w Krakowie. Została strażniczką. Wiosną 1946 r. podjęła konspiracyjną współpracę z więzionymi tam żołnierzami podziemia niepodległościowego, przede wszystkim z ppor. Bolesławem Pronobisem „Ikarem” – żołnierzem AK i dowódcą oddziału NSZ „Huragan”.
W sierpniu 1946 r. Irena Odrzywołek pośredniczyła w nawiązaniu łączności między więźniami oraz działającą w Krakowie 6. kompanią Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” Józefa Kurasia „Ognia”. Przemyciła do więzienia pistolety i granaty, które przekazała do celi Pronobisa i innych wtajemniczonych. Dzięki temu 18 sierpnia 1946 r. połączone działania uzbrojonych więźniów wewnątrz budynku i partyzantów z zewnątrz doprowadziły do rozbicia więzienia i uwolnienia 62 więźniów.
Po tym wydarzeniu Irena Odrzywołek ukrywała się. Prowadziła niepodległościową działalność konspiracyjną współpracując z „Ikarem”. Została aresztowana w listopadzie 1946 r. w Gliwicach i 3 grudnia 1946 r. skazana na śmierć przez komunistyczny Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach. Zamordowano ją 17 grudnia 1946 r. w więzieniu przy ul. Mikołowskiej w Katowicach. W chwili śmierci miała niespełna 21 lat.
Źródło informacji historycznych: IPN
