Nowe muzeum w Krakowie: otwarcie Pawilonu Józefa Czapskiego

To bardzo prosty w formie biały budynek, pomysłowo wpisujący się w trudną do zagospodarowania działkę i specyficzny pejzaż starych krakowskich oficyn. Będzie ów dom, miejmy nadzieję, żywym miejscem spotkania z człowiekiem zupełnie nadzwyczajnym, który większość swego długiego życia poświęcił świadczeniu o zbrodni katyńskiej, co stawia go w gronie herosów naszej dwudziestowiecznej historii, ale takoż mocno zapisał się jako płodny pisarz, rzecz jasna malarz, etyk, filozof, nieustępliwy diarysta, przy tym człowiek niezwykle mądry, pogodny, do późnej starości otwarty, dowcipny i dobry. O tych wszystkich cechach i przymiotach świadczą niezliczone materiały, świadectwa ludzi mu bliskich, listy, eseje, czy to na temat malarstwa, czy religii i literatury, owe setki kajetów dzienników prowadzonych codziennie przez dziesiątki lat, a w nich szkice, będące czasem zaledwie świadectwem ulotnej przygody z formą bądź kolorem, a czasem poważnym projektem malarskim czy piśmienniczym. Pawilon Czapskiego ma być w zamyśle jego pomysłodawców miejscem wspólnym dla tych wszystkich – jakbyśmy dziś modnie rzekli – narracji. Miejscem nowoczesnym – dodajmy – nie będącym w zamyśle „izbą pamięci”, ale domem nieustannej projekcji, opowiadania, służącym też pracy i studiom nad fenomenem Józefa Czapskiego – Czapskiego autora obowiązkowej dla każdego relacji Na nieludzkiej ziemi, Czapskiego kapisty, żołnierza, krytyka sztuki, malarza i komentatora ubiegłego wieku.

Stała ekspozycja, której scenariusz stworzyła Pani Krystyna Zachwatowicz, wraz ze w swym mężem - zajmie drugie piętro. Tu zobaczymy nieco owych niezwykłych dzienników (wszystkie tomy są w posiadaniu Muzeum Narodowego w Krakowie), które – miejmy nadzieję – w całości zostaną kiedyś udostępnione w wersji elektronicznej. Tu zobaczymy nieznane szerzej zdjęcia i dokumenty, też te z czasów okupacji i niewoli. Tu też wejdziemy do zrekonstruowanego pokoju malarza, pokoju z siedziby paryskiej „Kultury” w domu Instytutu Literackiego w Maison-Laffitte. To w tym domu Czapski ostatecznie osiadł po latach tułaczki, tam współtworzył „Kulturę” wraz Jerzym Giedroyciem i małżeństwem Hertzów, ale też „w tym” pokoju malował i pisał przez blisko czterdzieści lat, aż do swej śmierci w 1993 roku. Warto zaznaczyć, że do rekonstrukcji pokoju posłużyły oryginalne elementy, podarowane MNK m.in. przez Stowarzyszenie Instytut Literacki Kultura, będące dziś kustoszem podparyskich archiwów. Rzecz jasna do przedstawienia twórczości, zdjęć i dokumentów zostaną wykorzystane nowoczesne urządzenia i technologie, też takie ułatwiające kontakt z dziełem osobom niewidomym i niesłyszącym.

Na pierwszym piętrze znajdą swe miejsce wystawy czasowe, w przyszłości ma to być przestrzeń przeznaczona sztuce młodej i nowoczesnej, którą Czapski zawsze chętnie oglądał, analizował i opisywał. Teraz, z okazji otwarcia i przez najbliższe miesiące, będzie tu można obejrzeć kilkadziesiąt płócien i szkiców Czapskiego pochodzących ze zbiorów MNK, będących depozytami lub darowiznami, a warto zaznaczyć, że z okazji otwarcia Pawilonu Richard Aeschlimann, wieloletni przyjaciel i szwajcarski marszand Czapskiego, wraz z żoną Barbarą podarowali MNK kilkanaście obrazów ze swej kolekcji. To dla wielbicieli malarstwa Czapskiego będzie niewątpliwie gratka.

Ponieważ w założeniu Pawilon ma być miejscem pięknym, żywym i żwawym, miejscem studiów i pracy, na parterze urządzono czytelnię, podręczną bibliotekę zawierającą księgozbiór związany tematycznie z artystą, ale też kawiarenkę, na dachu zaś jest taras, z którego można podziwiać złożoną aurę Krakowa.

Stanisław Mancewicz

"Nie chcemy, by było to muzeum wyłącznie biograficzne. Mamy nadzieję, że będzie to miejsce tętniące życiem.
Andrzej Betlej" - Dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie

Rada Programowa Projektu Budowa Pawilonu Józefa Czapskiego w Muzeum Narodowym w Krakowie: Zofia Gołubiew, Izabella Godlewska de Aranda, Wojciech Karpiński, dr Piotr Kłoczowski, prof. Stanisław Rodziński, prof. Krystyna Zachwatowicz-Wajda, Andrzej Wajda, Henryk Woźniakowski, Adam Zagajewski.
Scenariusz: Krystyna Zachwatowicz wraz z Zespołem
Koordynator projektu: Anna Wdzięczny

Projekt dofinansowano z programu „Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego" w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego na lata 2009–2014.
Kwota dofinansowania: 15 504 832 zł.

Wsparcie udzielone z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Liechtensteinu i Norwegii oraz środków krajowych.

zdj. Mirek Żak, Pracownia Fotograficzna MNK